Türkiye'de Aile Hekimliði
Ülkemiz saðlýk hizmetlerinin geliþimi ve organizasyonunda, koruyucu ve tedavi edici saðlýk hizmetlerinin bireylere ulaþtýrýlmasý yönündeki çalýþmalar Cumhuriyetin ilanýndan günümüze kadar uzanan geliþim sürecinde hýz kazanmýþtýr. Cumhuriyetin ilan edilmesinin ilk yýllarýnda itibaren ülkemizdeki bugünkü saðlýk teþkilatlandýrmasý ve saðlýk hizmetlerinin temeli atýlmýþtýr. Cumhuriyet döneminde bir yandan tedavi hizmet aðýný geniþletmek istenirken öteki yandan da koruyucu saðlýk hizmetlerinde büyük bir ataða geçilmiþtir. Cumhuriyet’in ilaný sonrasý Dr. Refik Saydam ülkemizde saðlýk hizmetlerinin kuruluþunda ve geliþmesinde büyük katkýlar saðlamýþtir. Umumi Hýfzýsýhha Kanunu (1930)’nda yer alan saðlýk politikalarý saðlýk hizmetlerinin planlanmasý ve programlanmasý, koruyucu ve tedavi edici hekimliðin yürütülmesi, bulaþýcý hastalýklarýn önlenmesi, týp fakültelerine ilginin arttýrýlmasý yönelik ilkeler mevcut olup bu ilkeler ýþýðýnda saðlýk hizmetleri, “geniþ bölgede tek amaçlý”/ “dikey örgütleme” modeli ile yürütülmüþtür. Nüfusun çok olduðu yerlerden baþlayarak muayene ve tedavi evleri açýlmýþ, koruyucu saðlýk hizmetlerinde çalýþan hekimler desteklenmiþ günümüz saðlýkta dönüþüm programýnýn temelleri daha o zamanlar da atýlmýþtýr.
Saðlýkta Dönüþüm Programý, temel saðlýk hizmetlerinin kurumsal konumunu diðer hizmet düzeyleri üzerinde yetki ve kontrol sahibi olacak bir yapýya kavuþturmayý hedeflemektedir. Bireylerin ve saðlýk çalýþanlarýnýn durumlarýný iyileþtirmek bu konuda yapýlacak yeniliklerin hareket noktasýný oluþturmaktadýr. Saðlýkta dönüþüm programýnýn en belirgin özelliði bireylerin saðlýklý hayat programlarýna eriþiminin saðlanmasý, anne-bebek ölümlerinin azaltýlmasý, bulaþýcý hastalýklarla ve kronik hastalýklarýn risk faktörleriyle mücadele etmeyi öncelemek bireylerin kendi saðlýk durumlarýný kontrol edebilme yetilerini geliþtirmek ve koruyucu hekimlik yaklaþýmýný saðlýðýn merkezine tamamen yerleþtirmektir.
Saðlýkta dönüþüm programýnýn temel amaçlarý arasýnda olan bu uygulamanýn, halkýmýzýn saðlýk düzeyinin yükseltilmesi, kaynaklarýmýzý uygun þekilde kullanarak daha fazla hizmetin saðlanmasý ve hakkaniyet ilkesi ýþýðýnda bütün bireylerin saðlýk hizmetlerine ihtiyaçlarý ölçüsünde ulaþmalarýnýn gerek kýr-kent ve gerekse doðu-batý arasýnda saðlýk hizmetlerine eriþim ve saðlýk göstergeleri ile ilgili farklýlýklarýn azaltýlmasý yer almaktadýr. Bu amaçlara ulaþmak için birinci basamak saðlýk hizmetlerinin çaðdaþ bir yaklaþýmla yeniden düzenlenip yaygýnlaþtýrýlmasý ve tüm toplum bireyleri tarafýndan tercih edilebilir þekilde sunulmasý saðlanmaktadýr. Herkesin kendi seçebileceði, kolayca eriþebileceði, herhangi bir engelle karþýlaþmasýzýn danýþabileceði, baþvurabileceði bir aile hekiminin olmasý bu yaklaþýmýn ana unsurlarýnýn baþýnda gelir. Prof. Dr. Nusret Fiþek’in ifadeleriyle: “ Kiþiye yönelik koruyucu hekimlik hizmetleri ile ayakta ve evde hasta tedavisi hizmetlerinin entegre yürütülmelidir” Entegre saðlýk modeli, çaðdaþ aile hekimliðidir.
Çaðdaþ aile hekimliði ile ülkemizde saðlýk hizmetlerinin tüm bireylere coðrafi açýdan dengeli þekilde ulaþtýrýlabilmesi, birinci basamak saðlýk hizmetlerinin toplumun katýlýmýný saðlayacak þekilde bireylerin yaþadýklarý ve çalýþtýklarý yerlerde koruyucu, taný koyucu tedavi ve rehabilite edici yönleriyle sunmak temel hedefimizdir. Saðlýk hizmeti sunumunda, birinci basamak saðlýk hizmetlerinin sürekli eðitimle geliþtirilmesi ve güçlendirilmesi, çalýþan hekimler ile diðer saðlýk elemanlarýnýn özendirilmesi, birey ihtiyaçlarýnýn göz önünde bulundurularak koruyucu saðlýk sistemine aðýrlýk verilmesi ve kabul edilebilir sevk sisteminin uygulanmasý ana ilkelerdir. Bu ilkeler ikinci basamakta yýðýlmayý engelleyecek, ikinci basamakta tedavi edilesi gereken hastalara yeterince zaman ayrýlmasýný saðlayacaktýr. Aile hekimliðinin multidisipliner bir saðlýk yaklaþýmý olduðu düþünülürse bütüncül bir saðlýk hizmeti yaklaþýmýný öngörür. Güvene dayalý iletiþim kurar, sorunlarý fiziksel, psikolojik ve sosyal yönleriyle ele alýr. Birey merkezli olmasýnýn yanýnda bütünleþtiricilik, süreklilik, aile ve topluma yönelik olma özellikleri nedeniyle aile hekimliði uygulamasýnýn önemli bir yapý taþýdýr. Gittikçe artan orandaki yaþlý nüfusun temel saðlýk hizmeti gereksinimleri, onlarý tanýyan ve kolay ulaþabilecekleri aile hekimleri vasýtasýyla çok daha etkili olarak karþýlanabilecektir.
Birinci basamak saðlýk hizmetlerinin etkili bir þekilde verilebilmesi, toplumun hastalýk yükünün azaltýlmasýnýn yaný sýra ikinci ve üçüncü basamak tedavi kuruluþlarýmýzýn da daha iyi ve kaliteli saðlýk hizmeti ve saðlýk eðitimi vermelerine fýrsat tanýyacaktýr.
Dünya Saðlýk Örgütü, 2010 yýlýna kadar insanlarýn aile ve topluma dayalý temel saðlýk hizmetlerine daha iyi ulaþýlabilmesini, Alma Ata kongresinde de alýnan kararýn devamý olarak 21. yüzyýlda “Herkes için Saðlýk”anlayýþýný hedefleri arasýnda saymaktadýr. Bu hedefi gerçekleþtirmeyi amaçlayan Saðlýkta Dönüþüm Programý, aileye dayalý temel saðlýk hizmetlerini gerekli eðitim ve beceri ile donanmýþ saðlýk ekipleriyle, entegre bir þekilde sunmayý öngörmektedir. Dünyanýn pek çok ülkesinde aile hekimliði baþarýyla uygulanmýþ olup ülkemizdeki aile hekimliði uygulama çalýþmalarý desteklenmektedir.
Ülkemizde 5258 sayýlý Aile Hekimliði pilot uygulamasý hakkýnda kanun 24.11.2004 tarih ve 25650 sayýlý Resmi Gazete’de, ardýndan sýrasýyla Aile Hekimliði pilot uygulamasý hakkýnda yönetmelik 06.07.2005 tarih ve 25867 sayýlý ve Aile Hekimliði pilot uygulamasý kapsamýnda Saðlýk Bakanlýðý’nca çalýþtýrýlan personele yapýlacak ödemeler ve sözleþme þartlarý hakkýnda yönetmelik 12.08.2005 tarih ve 25904 sayýlý Resmi Gazete’de yayýmlanmýþtýr. Bu kapsamda 15.09.2005 tarihinde Aile Hekimliði Pilot Uygulamasýna Düzce ilimizde geçilmiþtir. Halen 81 ilimizde birinci basamakta Aile hekimliði modeli uygulanmaktadýr. Aile Hekimliði uygulama yönetmeliði 25.05.2010 tarih ve 27591 sayýlý Resmi Gazete’de yayýmlanmýþ ve bu yönetmelik 06.07.2005 tarih ve 25867 sayýlý Aile Hekimliði pilot uygulamasý hakkýnda yönetmeliði yürürlükten kaldýrmýþtýr. 2010 yýlý sonunda tüm illerimizde Aile Hekimliði uygulamasýna geçilmiþtir.
"30.12.2010 tarihli ve 27801 sayýlý Resmi Gazetede Aile Hekimliði Uygulamasý Kapsamýnda Saðlýk Bakanlýðý'nca Çalýþtýrýlan Personele Yapýlacak Ödemeler ve Sözleþme Þartlarý Hakkýnda yönetmelik yayýmlanmýþtýr. Aile Hekimliði Pilot Uygulamasý Hakkýnda Kanun 02.11.2011 tarihli ve 28103 sayýlý Resmi Gazete’de yayýmlanan “11.10.2011tarihli ve 663 sayýlý KHK” ile Aile Hekimliði Kanunu olarak ismi ve içeriðinde deðiþiklik yapýlmýþtýr. Aile hekimliði uygulamasýna geçen illerimizdeki hasta-hekim iliþkilerindeki memnuniyet ve baþarýlý çalýþmalar devam etmektedir.
Türkiye'de Aile Hekimliði, Türkiye'de Aile Hekimliði
